en bayrak

Böbrek Taşı Önleyici Diyet

Böbrek taşı önlemek için dikkat edilmesi gerekenler

Böbrek taşı önleyici diyetHemen hemen tüm böbrek taşı çeşitlerinin oluşumu, diyette yapılacak basit değişiklikler ve sıvı alımının arttırılması sayesinde anlamlı miktarda azalabilir. Genel olarak bakıldığında diyet uygulamalarına uygun davranan ve sıvı alımını arttıranlarda taş oluşumu %50’ye varan oranlarda azalmaktadır.

Aşağıda basitçe diyette dikkat edilmesi gereken hususlar belirtilmiştir:

  • Sıvı alımı
  • Tuz alımı
  • Protein alımı
  • Oksalat alımı
  • Kalsiyum alımı

Sıvı alımı

Böbrek taşı diyetinde sıvı alımıBöbrek taşı oluşumunun engellenmesinde en önemli basamak yeterli sıvı alımının sağlanmasıdır. İdrarın yeterli miktarda seyreltildiği durumlarda taşları oluşturan kimyasal maddeler yani kristaller bir araya gelemeyecek ve birbirlerine yapışarak çökeltiler oluşturamayacaktır. Sıvı alımının fazla olması sebebiyle idrar akımının hızlı olması da oluşan çökeltilerin idrar kanallarında tutunmasını ve taş oluşmasını engeller.

Bol miktarda sıvı alımının vücuda başka faydaları da olduğu bilinmektedir. Daha sağlıklı bir yaşam, daha sağlıklı cilt, fizik performansta artma, kabızlıkta azalma ve kilo kaybına yardım bu özelliklerden bir kaçıdır.

Normal bir insanda günlük idrar miktarı 1.2 lt civarındadır. Çoğu insan vücut ağırlığına ve cinsiyete bağlı olarak değişmekle birlikte 1-2 lt arası idrar çıkartır. Buna karşılık daha önceden taş üretmiş bir insanda günlük idrar hacminin 2-2.5 lt civarında olması istenir. Bu miktar idrarın oluşması için 3 litre civarı sıvı alınmalıdır.

Bu hasta grubu üzerinden yapılmış bir çalışmada sıvı alımını arttırıcı önlemler alınan bir grupla, diyeti üzerinde herhangi bir değişiklik yapılmamış hasta grubu karşılaştırıldı. Sıvı alımı düzenlenen hastaların ortalama günlük idrar çıkışı 2.5 lt iken, normal düzeninde yaşayanlarda 1 lt olarak tespit edildi. 5 yıllık bir izlem sonrasında sıvı alımı düzenlenmiş hastaların diğer hasta grubuna göre %50 oranda daha az taş oluşturduğu tespit edildi.

Taş üreten hastaların ilk dikkat etmesi gereken sıvı alımlarını günde en azından 1 lt arttırılmasıdır. Günlük 2.5 lt idrar çıkartacak kadar sıvı alımı idealdir.

Hangi tip sıvılar alınmalıdır?

Genel olarak bakıldığında alınan sıvının ne olduğundan çok ne kadar olduğu önemlidir. Su, ilk tercih edilmesi gereken sıvıdır. Ancak bol miktarda su içmeyi hastalar çoğu zaman uygulayamamaktadır. Bu yüzden bazı doğal meyve sularının da alınması önerilebilir.

Kabul edilenin aksine bol miktarda çay ve kahve tüketimi taş oluşumunu düşünüldüğü kadar arttırmaz. İdrar miktarını arttırması nedeniyle bu sıvılarında alınmasında bir sakınca yoktur. Ancak çayda yüksek oranlarda oksalat vardır. Kalsiyum oksalat taşı oluşumunda riskli olduğu düşünülse de yapılan son çalışmalarda sıvının bol alındığı ve idrar çıkımının fazla olduğu durumlarda çay içindeki oksalatın zararlı olmadığı düşünülmektedir. (Curhan, AMJ of Epidemiyoloji, 1996)

Gazlı içeceklerin ve sütün bol miktarda tüketilmesinin de taş oluşumu üzerinde olumsuz etkisi olmadığı gösterilmiştir.

Sitrat içeren meyve suları

Sitrat (sitrik asit) içeren belli başlı meyve suları; limonata ve portakal suyudur. Bu meyve sularının içinde sitrik asit bulunur. Sitrik asit, kalsiyum taşlarının meydana geldiği kristallerin birbirine tutunmasını engelleyerek taş oluşumunu azaltır. Sitrat kalsiyuma bağlanır ve böylece kalsiyumun oksalat ve fosfatla bileşik oluşturmasını engeller. Ayrıca oluşmuş taşların büyümesinin önlenmesi için sitratın faydaları vardır.

Son yıllarda yapılan çalışmalarda limonata konsantrelerinin suyla karıştırılıp içildiği zaman idrar sitrat seviyelerini yükselttiği, idrar kalsiyum seviyelerini düşürdüğü böylece taş oluşum riskini azalttığı gösterilmiştir. Portakal suyu da benzer etki mekanizmasıyla aynı etkileri gösterir. Ancak portakal suyu idrardaki oksalat miktarını da arttırmaktadır. Oksalatta taş oluşumuna neden olabilen bir maddedir. Portakal suyu ve limonata dışında sitrat içeren sıvılardan bir tanesi üzüm suyudur.

Üzüm suyu konusunda yapılmış daha az bilimsel çalışma mevcuttur. Bu yüzden limon suyu tercih edilen sıvı olarak görülmektedir. Taş oluşumunu önleme amacıyla kullanılan potasyum sitrat tabletlerinin bir alternatifi olarak limon suyu içmek hastalara daha kolay uyum sağladığı bir yöntem olarak kabul görmektedir.

Günlük 1 lt. suya 60 ml limon konsantresi eklenmesiyle yapılacak limonata önerilmektedir.

Tuz alımı

bobrek-tasi-diyetinde-tuz-alimiFazla miktarda tuz alımı, idrardaki kalsiyum miktarını arttırır. Sitrat (sitrik asit) seviyesini azaltır. Ek olarak fazla miktarda tuz kullanıldığı zaman hidroklorotiazid gibi idrar kalsiyum seviyesini düşürmekte kullanılan bazı ilaçların etkinliği azalmaktadır. Yapılan bir çalışmada bir grup hastaya günlük 1200 mg (normalden daha düşük miktarda) sodyum içeren düşük proteinli diyet kullanılmıştır. Bu hastalar taş oluşumunda düşük kalsiyum içeren diyet kullanan hastalara göre %50 daha az oranda yeni taş oluşturmuştur.

Günde 1 çay kaşığı masa tuzu, yaklaşık olarak 2300 mg sodyum içerir. Taş oluşturma riski olan hastaların kullanacağı maksimum tuz miktarı bu olmalıdır. Hastada beraberinde hiper tansiyon öyküsü varsa günlük 1500 mg ile sınırlandırılmalıdır.

Günlük aldığımız gıdalardaki tuz miktarını anlamak için gıdaların içeriklerini kontrol etmemiz gerekir. Hazır gıdalar, katkı içeren gıdalar daha fazla miktarda tuz içerir. Bu tip gıdalar kullanıldığında mümkünse düşük sodyum içerikli seçenekleri tercih etmek daha iyi olacaktır.

Örnek vermek gerekirse, hazır gıdalardan;

  • 1 adet tavuk kanadı 310 mg
  • 2 dilim beyaz ekmek 200 mg
  • 15 adet patates cipsi 180 mg
  • 1 kap çilekli yoğurt 85 mg
  • 1 domates 20 mg
  • 1 elma 0 mg sodyum içerir.

Diyette tuzu azaltmak, taş oluşumuna fayda gösterdiği kadar yüksek kan basıncının kontrolünde önemlidir. Böylece kalp hastalıkları, inme, kalp yetmezliği ve böbrek hastalıklarından korunmuş olunur.

Hayvansal proteinler

Günlük yiyeceklerimizde aldığımız hayvansal proteinler taş oluşumunu, idrardaki kalsiyum oksalat ve ürik asit miktarlarını arttırması sebebiyle olumsuz etkilerler. İdrardaki bu üç maddenin artışı da taş oluşumunu arttırır. Bol miktarda et tüketen kişiler ile az miktarda et tüketen kişilerin karşılaştırıldığı çalışmalarda hayvansal etten zengin beslenenlerin taş oluşturma oranlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Yapılan bir çalışmada bir grup hastaya günlük 52 gr (düşük miktarlı) protein içeren diyet uygulanmış beraberinde tuz kısıtlamasına gidilmiştir. Bu grup hastada taş oluşum oranı sadece kalsiyum kısıtlanan gruba göre %50 oranında daha az olarak tespit edilmiştir. (Borghi, NEJM 2002)

Sık taş üreten hastalara günlük 150-200 mg’dan fazla et yenmesi önerilmemektedir. Bu kural kırmızı ve beyaz etler içinde geçerlidir. Protein alımı için hayvansal et dışında kaynakların da tercih edilmesi (fındık, fasülye, soya fasülyesi gibi) önerilmektedir. Hayvansal gıdalardan olmayan protein kaynaklarının taş oluşum riski üzerine olumsuz etkisi yoktur. Etlerdeki protein miktarına örnek vermek gerekirse

  • Küçük parça bir biftek 100-150 mg protein içerir
  • Hamburger, 150 mg protein içerir
  • Tavukgöğsü 150-200 mg protein içerir
  • Orta büyüklükte bir yumurta 50 mg protein içerir

Günlük diyetimizde hayvansal proteinin kısıtlanması meyve ve sebzelerden zengin yiyecekler tercih edilmesi ve protein ihtiyacının bunlardan karşılanması taş oluşumunu azalttığı gibi genel sağlığımızı olumlu şekilde etkiler. Bu tip bir diyet sayesinde doymuş yağlar, kolesterol daha az miktarda alınacak ve ilerleyen yaşlardaki kardiyovasküler hastalıkların görülme riski azalacaktır.

Oksalat

Oksalat, kalsiyum oksalat taşlarının oluşumunda önemli rol oynar. Ancak diyette oksalatın kısıtlanması taş oluşumunu önlemede herhangi etkinliğe sahip değildir. İdrardaki oksalatın %40’ı diyette alınan gıdalardan gelir. Ancak geri kalan %60’ı karaciğerde vücut tarafından üretilir. Bu yüzden diyette oksalat miktarını azaltmanın taş oluşumunu engellemede tıbbi olarak kanıtlanmış etkinliği yoktur.

Oksalat birçok sebze ve meyvede bulunur. Bunlardan birçoğu çok sağlıklı yiyeceklerdir. Bu yüzden oksalatı kısıtlamak hemen hemen mümkün değildir. Diyette oksalatı kısıtlamanın bilimsel olarak faydalı olmadığı görüşü, son yıllarda daha hakim olmaktadır.

Bizim tıbbi görüşümüz taş oluşturan hastaların normal miktarda oksalat almaya devam etmeleridir. Yüksek oksalat tüketimi bu tip hastalarda önlenmelidir. Özellikle idrardaki oksalat miktarı yüksek tespit edilen hastalarda yüksek oksalat alımı önlenmelidir.

Oksalattan zengin yiyecekler

  • Siyah çay
  • Ispanak
  • Domates
  • Hardal
  • Pazı
  • Çilek
  • Çikolata
  • Fındık
  • Tatlı patatesler

gibi gıdalarda oksalat zengindir.

Sayılan bu gıdaların çoğu günlük yaşamda sıkça tüketilen ve sağlık açısından çok önerilen gıdalardır. Bunları diyetten çıkartmak tıbbi açıdan yersiz ve gereksizdir. Ancak aşırı miktarlarda tüketmek, idrardaki oksalat miktarını arttırabileceğinden önerilmemektedir.

Kalsiyum

Taş oluşturma riski olan hastalarda çok önemli sorulardan bir tanesi, kalsiyum alımının ne kadar olması gerektiğidir. Kalsiyumun böbrek taşlarının %75’inde taş içeriğinin ana elemanı olmasına rağmen bol miktarda kalsiyum alımı çok nadir olarak taş oluşumunu tetikler. Tam tersine birçok çalışmada gösterilmiştir ki kalsiyum alımı kısıtlanan hastalarda taş oluşumu artmaktadır. Bu beklenmeyen etkinin sebebi, az kalsiyum alındığında kalsiyum ile bağlanarak kristal oluşturan ve büyük abdest ile atılan oksalatın serbest kalması ve bağırsaklardan emilen oksalat miktarının artarak idrarda oksalatın artmasına neden olması olarak düşünülmektedir.

Diyette kalsiyumun fazla alınması ise biraz önce bahsettiğimiz mekanizma sayesinde fazla miktarda oksalatın kalın bağırsaktan atılmasını sağlayarak taş oluşumunu azaltmaktadır. Bizim taş oluşturan hastalara tavsiyemiz normal kalsiyum içeren bir diyet uygulamalarıdır. Normal kalsiyumdan kasıt günlük 800 mg kalsiyum alınmasıdır. Bu miktar bir bardak sütte 300 mg kalsiyum olduğu düşünülerek hesaplanabilir.

 

Bu konuyla ilgili diğer makaleler;

Üroloji İstanbul Ekibi

ekip doktorlari

Doktorlarımız hakkında daha fazla bilgi edinin.

davinci robotik cerrahi

Onaylanmış
da Vinci ® Robotik Cerrahi Uzmanı

Verified Robotic Surgeon
da Vinci ® Surgery