en bayrak

Mesane İltihabı (Sistit)

Mesane iltihabı (sistit) konusunu aşağıdaki başlıklarda incelemeye çalışacağız:Mesane iltihabı, sistit

  1. Sistitin tanımı
  2. Sistit kimlerde görülür?
  3. Sistit için risk faktörleri
  4. Sistitten korunmak için genel önlemler
  5. Sistitin patofizyolojisi
  6. Sistit teşhisi
  7. Sistit teşhisinin ayırıcı tanıları
  8. Sistit tedavisi
  9. Sistit tedavisinin sonuçları
  10. Sistitin komplikasyonları
  11. Sistit takibinde öneriler

Mesane enfeksiyonu (sistitin) tanımı

  • Sistit, mesanenin iltihabı reaksiyonudur.
  • Daha sıklıkla kadınlarda görülür.
  • Erkeklerde sistit görülmesi nadirdir. Bu durumda altta yatan başka sebep aranmalıdır.
  • Prostatit (prostat iltihabı), idrar yolu taş hastalıkları sıklıkla sistite neden olurlar.
  • Sistit; idrarda yanma, sık idrara çıkma, ani sıkışma ve mesane üstünde (kadınlarda ek olarak vajinal bölgede) ağrı ile tanımlanan klinik sendroma sebep olur.
  • Sistit enfeksiyona bağlı gelişebilir. (Bakteriyel, viral mantar enfeksiyonu ve parazitik enfeksiyonlar)
  • Sistit radyasyona bağlı da gelişebilir.
  • IC (intersistyel sistit) ya da irritan maddelere bağlı (ilaçlar) ya da başka bir hastalığın komplikasyonu sonucu olabilir.

Sistit kimlerde görülür?

Her 3 kadından biri 24 yaşına kadar sistitle tanışır. Kadınların hayat boyu yarısı (%50’si) sistite maruz kalır. Erkeklerde bakteriyel sistit daha az rastlanan bir durumdur. 20-50 yaş arası erkeklerin sadece 10.000’de biri mesane enkfesiyonuna yakalanır. Radyoterapi gören hastalar, radyoterapi sonrası geç sistite yakalanırlar. İlk 2 yıl belirtisiz seyreden bu hasta grubunda 2-5 yıl arası %15-30 hastada kanamalı sistit görülebilir.

İntersistiyel sistit, daha çok bayanlarda görülür. Görülme sıklığı 10.000’de bir olarak rapor edilmektedir.

Mesane iltihabı yaşlılarda daha sıklıkla görülür. En sık bakteriyel sistit görülür. Artan yaşla beraber bakteriyel sistit görülme olasılığı artar. Çocuklarda ise sistit nadir görülür.

Yeni doğan bebekte bakteriyel sistit olması detaylı araştırmayı gerektirir. Bu yaş gurubunda daha çok erkeklerde sünnet derisinde akteri yerleşmesine bağlı gelişir. Pediatrik yaş grubunda sistit Vezikoüretral Reflü (VUR) hastalığını gösterebilir. Tekrarlayan sistit varsa Voiding Sistoüretrografi çekilmelidir.

Hamilelikte sistit görülmesi durumunda antibiyotikle tedavi şarttır. Düşüğe kadar gidebilen komplikasyonlar meydana getirebilir. Hamilelerin sistit açısından takip edilmesi belirtiler yokken bile önleyici olarak sistit koruması uygulanması tavsiye edilir.

Sistit için risk faktörleri

Bakteriyel sistit

Genç bayanlarda sistite yatkınlık kalıtsal olabilir. Ailesinde sıklıkla tekrarlayan rekürren sistit geçiren bayanların da sistit olma ve tekrarlayan sistitlere yakalanma ihtimali daha yüksektir. Genellikle cinsel olarak aktif hale geldiğinde bayanlar sistit atakları yaşamaya başlarlar. Doğum kontrol yöntemi olarak kullanılan sperm öldürücü sıvılar içeren prezervatifler ya da diyafram sistit olma ihtimalini arttırır. Spiral kullanımı da sistit olma ihtimalini arttırabilir.

Daha ileriki yaşlardaki bayanlarda özellikle post menopozal (menopoz sonrası) dönemde vajinal ve mesane dokularında beslenme azalması meydana gelir. Bu beslenme bozukluğuna bağlı organlarda atrofi, mikrofloranın değişimini ve vajinal kuruluk gibi değişimler mesanede enfeksiyon görülme ihtimalinin artmasına neden olmaktadır.

Geçmişinde tekrarlayan sistit öyküsü olan bayanlar, menopoz sonrası dönem de de sık sistit ataklarına yakalanma ihtimaline sahiptir.

Sistitten korunmak için genel önlemler

Enfeksiyöz sistit için önleyici yöntemler olarak;

  • Bakterilerle temastan kaçınmak (tuvalet hijyenine dikkat),
  • Cinsel temas öncesi ve sonrasında sıvı alımını arttırarak bol idrara çıkmak mekanik temizlik yapar.
  • Tıbbi müdahaleler sırasında mesane içerisine sonda uygulanmasından kaçınmak,
  • Sık sistit olan hastaların bakteri ile temastan kaçınmak için vajinal temizlik yapmaları önerilmemektedir. Bu durumda vajinal flora bozulmakta ve mesane enfeksiyonuna daha agresif bakteriler neden olmaktadır.
  • Bol su tüketimi ve bol idrara çıkma sistiti önlemede en etkili yöntemlerden birisidir. Özellikle cinsel birlikteliğin olduğu gecelerde idrar miktarını arttırmak amaçlı normalin çok üzerinde sıvı alımı seksüel birleşme sırasında mesaneye giren bakterilerin mesaneye yapışmadan dışarı atılmasına olanak vermektedir.
  • Sistiti önlemede jinekolojik hijyen önemlidir. Vajinal temizlik tavsiye edilmez ancak vajinal kontaminasyon yani vajinit tablosunun önüne geçmek gerekir. Vajinal kaynaklı normal floraya ait olmayan bir bakteri ya da mantar enfeksiyonu olduğunda bu enfeksiyon tedavi edilmelidir. Bu tip enfeksiyonlar sıklıkla kötü kokulu vajinal akıntı normalden fazla vajinal kaşıntı, vajinal irritasyon yaparlar. Böyle durumlarda cinsel birliktelikte bulunulmamalı ve enfeksiyon tedavi edilmelidir.

Sistitin patofizyolojisi (Hücresel bazda gelişimi)

Kadınlarda görülen sistit genellikle bakterilerin alt idrar yollarından yani üretradan mesaneye yukarı bulaşması sonucu ortaya çıkar.

Erkekte sistit varlığında çoğunlukla prostatta yada üretrada enfeksiyon olduğu düşünülür. Prostat büyümesine bağlı tıkanma olduğunda ya da taş gibi yabancı cisimler olduğunda erkekte sistit ortaya çıkar. Tümör varlığı da erkekte sistit benzeri semptom yapar. Sistit belirtileri olduğunda bu konu da araştırılmalıdır.

Mesane hücreleri bakteri tarafından enfekte olduğunda hücrelerden salgılanan bazı maddeler idrarda yanma, sızlama, sık idrara çıkma gibi bulguları ortaya çıkartırlar.

Sistit teşhisi

Hastanın öyküsü

Sistite bağlı şikâyetlerle başvuran hastaya idrar yapmada yanma, sık idrara gitme, ani idrara sıkışma, göbek altı bölgede ağrı, perinede ağrı, skrotumda ağrı ve cinsel ilişki sırasında ağrı olup olmadığı sorulur.

Hastanın geçmişinde radyoterapi uygulanıp uygulanmadığı araştırılır. Radyoterapi özellikle uygulanmasından birkaç sene sonra mesane içerisindeki damarların en uç kılcal kesimlerinde tıkanmalar meydana getirerek buralara kan gitmesini engeller ve neden olduğu iskemi mesane mukozasının bozularak bakteriyel enfeksiyonlara açık olmasına sebep olur. Hiçbir bakteriyel enfeksiyon olmasa da idrarın asidik özelliği, beslenmesi bozulan mukoza üzerinde tahriş meydana getirerek radyasyon sistitini ortaya çıkartır.

Hastanın hikayesinde araştırılan bir başka unsur da kemoterapi uygulanıp uygulanmadığıdır. Özellikle siklofosfomit ve ifosfomit ile kemoterapi görmüş hastalarda akreloein adlı bir metabolit mesanede birikim yaparak sistit semptomları oluşturduğu düşünülmektedir.

Bunların dışında hastaya geçmişte idrar yolu enfeksiyonu geçirip geçirmediği sorulur. Daha önceki tedavileri kaydedilir.

Hastada bağışıklık sistemini baskılayıcı bir öykü olup olmadığı araştırılır. Örnek olarak transplantasyon ülkemizde sıklıkla uygulanan bir tedavi yöntemidir. Böbrek, karaciğer ve diğer organ nakillerinde hastanın bağışıklık sistemi ilaçlarla baskılanır. Bu tip hastalarda mesanede viral ve fungal (mantar) enfeksiyonların görülmesi sıklıkla rastlanılabilen bir durumdur.

Hastanın seyahat öyküsü araştırılır. Parazit enfeksiyonunun sık rastlandığı ülkelere seyahat edip etmediği sorgulanır.

Kişisel hijyen amaçlı ürünlerin kullanıp kullanılmadığı araştırılır. Özellikle vajinal duş, vajende kullanılan değişik ph değerleri olan sabunlar ve vajen temizleyici maddeler sistite yatkınlığı arttırmaktadır.

Uzun süreli sonda kullanma öyküsünün olup olmadığı araştırılır.

Hastaya sistitle beraber idrarda kan görülüp görülmediği sorulur.

Enfeksiyonun ataklar sırasında ateşle beraber olup olmadığı sorgulanır.

Sistit sırasında vajinal enfeksiyonun ve vajinal akıntının eşlik edip etmediği sorgulanır.

Hastanın hikâyesinden sonra ikinci değerlendirme fizik muayenedir.

Fizik muayene

Vital bulgular: Ateş, taşikardi (anemi ya da sepsis varlığında olur), vücutta solukluk (hemorojik sistite bağlı aşırı miktarda kan kaybına neden olduğu anemide görülebilir)

Batın muayenesi: Suprapubik alanda hassasiyet (göbek altında mesanenin üstüne gelen alan), kostovertebral açı hassasiyeti (sırt yan kısımda böbrek üstüne gelen alan) araştırılır.

Jinekolojik muayene: Mesane ve vajinal hassasiyet olup olmadığına bakılır. Vajinal akıntı olup olmadığına varsa kokulu olup olmadığına bakılır. Vajinal akıntı olması durumlarında kültür alınması gerekir.

Erkekte genital üriner sistem muayenesi: Prostat muayene edilerek hassasiyet olup olmadığı, şişkinlik olup olmadığına bakılır. Testislerde hassasiyet olup olmadığı kontrol edilir. Penis ucundan üretral akıntı olup olmadığına bakılır.

Teşhis amaçlı testler

Laboratuar testleri:

  • Tam idrar analizi: İdrarda lökosit görülmesi her mikroskobik sahada 5 adet ve üzeri ise idrar yolu enfeksiyonu düşünülür.
  • İdrar kültürü: Tam idrar analizinde tespit edilen lökositler vücudun savunma hücreleridir. Mikrobun çeşidini anlamak için ise idrar kültüründen faydalanılır. Kültür için alınan idrar 3 gün boyunca özel bir besi yerinde uygun sıcaklıkta bekletilir. Başka mikroorganizmaların bulaşması önlenir. Böylece sistite neden olan mikroorganizmanın cinsi belirlenir.
  • Anaerobik ve aeoribik kültürler
  • Fungal (mantar ve viral) kültürler
  • Tam kan sayımı: Hemorojik sistitte anemi aranır. Bakteriyel sistitte lökosit yükselmesi sistitin sistemik enfeksiyon haline gelmekte olduğunu gösterir.
  • Kreatin seviyesi: Böbreklerle ilgili fonksiyon bozukluğu olup olmadığını gösterir.
  • İdrar sitolojisi: Sistit düşünülen hastada bakteriyel bir enfeksiyon tespit edilmemişse ve hastanın mesane kanseri açısından risk faktörleri taşıdığına inanılıyorsa idrar sitolojisi yapılmalıdır.
  • Tüberküloz bakterisi için idrar kültürü
  • Vajinal akıntının değerlendirilmesi ve kültürü

Görüntüleme yöntemleri

Üriner ultrasonografi

İdrar yollarında herhangi bir patoloji olup olmadığının değerlendirilmesi: Böbrekler ve üreterlerde idrar yolu enfeksiyonuna neden olabilecek anomali olup olmadığı değerlendirilir. Mesane duvarında kalınlaşma ve mesane içerisinde yüzen partiküllerin görülmesi sık rastlanılan bulgudur. Mesanede tümör olup olmadığı kontrol edilir.

Sistogram

Sık tekrarlayan sistit durumunda çocuk yaş grubunda veziko üretral reflünün olup olmadığını kontrol etmek amaçlı Voiding sistoüretrografi (VCUG) yapılabilir. Yine sık tekrarlayan sistitlerde mesane içerisinde ilaç uygulanması planlanıyorsa ve veziko üretral reflü (VUR) olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Teşhis amaçlı prosedürler-cerrahi

Sistitle beraber hematuri (idrarda kan görülmesi) olduğunda sistoskopi yapılması düşünülebilir.

İntersistiyel sistit şüphelenildiğinde sistoskopi sırasında hidrodistansiyon (mesanenin şu ile şişirilerek kapasitesinin arttırılması) uygulanabilir.

Mesane biyopsisi: Tümör şüphelenildiğinde karsinoma insitu düşünüldüğünde uygulanabilir.

Sistoskopi sırasında mesanede akut ya da kronik enflamasyon bulgularına rastlanılabilir. Mesanede karsinoma insitu teşhis edilebilir.

Sistit teşhisinin ayırıcı tanıları

Anksiyete: Mesanede her hangi bir pataloji olmadığı halde bazen psikolojik nedenlerle sık idrar yapma, idrar yapılamadığı durumlarda huzursuzluk hissetme görülebilir.

Balanit, Epididimit: Enfeksiyon mesanede değil sünnet derisinde yada yumurtalıkta olması.

Mesane kanseri ya da diğer tümoral hastalıklar: Enfeksiyon benzeri belirtiler yaparlar.

Kronik pelvik ağrı sendromu: Enfeksiyon benzeri belirtiler yaparlar.

Diüretik tedavi alınması (Aşırı miktarda kafein ve alkol tüketimi): Enfeksiyon benzeri belirtiler yaparlar. Özellikle idrar sıklığı artar.

Mesaneye dıştan bası yapan durumlar (Pelvik tümörler, radyasyona bağlı fibrozis): Enfeksiyon benzeri belirtiler yaparlar.

Genital herpes: Enfeksiyon benzeri belirtiler yaparlar.

Nörojenik mesane, kronik idrar üretansiyonu: Enfeksiyon benzeri belirtiler yaparlar. Ancak asıl problem mesane kaslarının kasılamayarak idrarı normal şekilde boşaltamamasıdır.

Overaktif mesane (aşırı aktif mesane): Enfeksiyon olmadan enfeksiyon benzeri belirtiler yaparlar.

Prostatit (prostat iltihabı), Prostadinia (Bakteriyel olmayan prostat iltihabı), Üretral sendrom

Piyelonefrit: Böbreklerde iltihap olduğunda da enfeksiyon benzeri belirtiler yaparlar.

Üretrit (cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar)

İdrar yolu taşları: Özellikle mesaneye yakın alanlardaki taşlar enfeksiyon benzeri belirtiler yaparlar.

Vulva vajinit veya pelvik enflometuar hastalıklar

Sistit tedavisi

  • Bol miktarda sıvı alımı önerilir.
  • Düzgün tuvalet hijyeni öğretilir. Böylece özellikle bayanlarda üretraya patojenlerin teması engellenmeye çalışılır (Önden arkaya doğru dışkıdan temizlenme).
  • Bayanlarda cinsel ilişkinin öncesi ve sonrasında idrar yapma tavsiye edilir.


İdrar kaçırma, idrar tutamama, günde 20-30 kez idrar yapma şikayeti ile bize başvuran hastamıza yaptığımız değerlendirmede "Interstisyel Sistit" tanısı koyduğumuz ve barsaktan mesane kapasitesini büyütücü ameliyatı gerçekleştirdik. Şu anda ağrıları ve idrar kaçırma problemleri biten hastamızın görüşleri.

İlaçlar

  • Bakteriyel sistit tedavisinde antibiyotikler kullanılır.
  • Kadınlarda standart tedavi 3 gün TMP-SMZ (bakterim fort) uygulamasıdır.
  • Bunlar dışında siprfloksasin, nitrofurantoin, ofloksasin ve sefeleksin gibi ilaçlar sıklıkla kullanılır.
  • Azosilin (ampisilin+pyridium) semptomatik tedavisi uygulanır.

Tedavide cerrahi/diğer prosedürler

  • Sistoskopi ve biyopsi yapılarak sistitin tipi ayırt edilmeye çalışılır.
  • Sistoskopi ile beraber hidrodistansiyon intersistiyel sistit hem tanısında hem tedavisinde gereklidir.
  • Hemorajik sistitlerde sistoskopi sırasında mesane içerisinde biriken pıhtılar temizlenir ve kanayan alanlar koterize edilir.

Ek tedaviler

Radyoterapi: Radyo terapi, radyasyon sistiti başlatabilir.

Mesane içerisine allum, gümüş nitrat verilerek mesanedeki kanama (radyoterapiye bağlı kanama) durdurulmaya çalışılır.

Hiperbarik oksijen tedavisi: Kanamalı sistitlerde kullanılabilir.

Sık tekrarlayan sistitlerde koruma amaçlı bitkisel ajanlar, besin takviyeleri (cranberry, gilaboru) kullanılabilir.

Sistit tedavisinin sonuçları

  • Basit bakteriyel sistitlerde tedavi sonuçları mükemmeldir.
  • Kronikleşen sistitlerde jinekoloji ile beraber multidisipliner yaklaşım gerekir.
  • İlaç tedavileri tek başına faydalı olmaz. Besin takviyeleri ve bitkiseller kullanılmalıdır.
  • Sonuç alınamayanlarda sistoskopi yapıldığında %80-90’a varan başarı oranları bildirilmektedir.

Sistitin komplikasyonları

Komplikasyonlar, sistitin oluş sebebine bağlı olarak değişim gösterir.

Tedavi edilmeyen bakteriyel sistit, piyelonefrite (böbrek iltihabı) sebep olabilir.

Hemorojik sistit tekrar edebilir, tedaviye cevap vermeyebilir. Kan transvizyonu gerektirebilir. Anemiye neden olabilir. En son çare olarak mesanenin alınması gerekebilir.

Sistit takibinde öneriler

  • Kronik sistit hastalarının takibinde;İdrar analizleri ile sık değerlendirme yapılmalıdır.
  • Yılda 3 kereden fazla sistit olan hastalar koruyucu tedavi programına alınmalıdır.
  • Koruyucu tedavide; Detaylı bir üriner sistem araştırması (ultrasonografi ve gerekirse sistografi ile taşların reflünün ve fistülün olup olmadığının kontrolü) yapılır.
  • 3 ay boyunca düşük doz bir antibiyotiğin uzun süre kullanımı ya da cinsel ilişki öncesinde kullanımı önerilebilir.
  • Sık kullanılan ilaçlar bactrim, piyeloseptyl ve sefaleksin olabilir.

 

Bu konuyla ilgili diğer makaleler;